Pagina
delen
Onze leden zetten zich iedere dag in om Nederland schoon en leefbaar te houden. Van afvalinzameling en het legen van openbare prullenbakken tot het vegen van straten en pleinen. Met de introductie van de zogenaamde verzamelcontainers is daar de laatste jaren een opgave bijgekomen; het voorkomen en opruimen van bijplaatsingen. Uit de Benchmark Huishoudelijk Afval blijkt dat 92% van de deelnemende gemeenten in meer of mindere mate geconfronteerd wordt met dit fenomeen.
Pagina
delen
We spreken van een bijplaatsing als er afval naast of in de buurt van een afvalcontainer wordt geplaatst. Het kan gaan om zakken, kartonnen dozen, grofvuil of los huisvuil. Een ‘bijplaatsing’ is wat anders dan een ‘illegale dump’ waarbij afval niet in de buurt van een afvalcontainer wordt gedumpt. Bijplaatsingen leiden tot een verloedering van de leefomgeving, zwerfvuil, ongedierte, verlies van grondstoffen en extra kosten voor het opruimen en het niet kunnen ledigen van ondergrondse containers. Het opruimen van bijplaatsingen is geen incident meer, maar is in veel gemeenten inmiddels een ‘reguliere’ taak binnen het afvalbeheer geworden.
Het voorkomen van bijplaatsingen begint bij het zorgen dat de basis op orde is. Dit betekent dat de containers functioneren en schoon zijn, de omgeving aantrekkelijk is en dat inwoners weten wat er van hen wordt verwacht. De rest wordt bepaalt door het gedrag van inwoners en dat gedrag kun je beïnvloeden. Als inwoners enigszins betrokken zijn met de wijk zijn gedragsinterventies die focussen op het vergroten van de intrinsieke motivatie het meest effectief, zeker op de lange termijn. Inwoners die zich niet verbonden voelen met de wijk zetten vaker afval naast containers. Lukt het in een wijk niet om deze inwoners meer betrokken te krijgen, kunnen ook stevigere interventies kansrijk zijn, zoals cameratoezicht en beboeten.
Met de aanpak van bijplaatsingen en gedragsbeïnvloeding is al veel ervaring opgedaan. In de handreiking hieronder, die mede door de NVRD is opgesteld, staat een uitgebreid stappenplan omschreven.
Stap 1: Organiseer de interne samenwerking
Stap 2: Observeer en analyseer de hotspots
Stap 3: Zorg dat de basis op orde is
Stap 4: Inventariseer de hotspots opnieuw
Stap 5: Bepaal de gedragsinterventies
Veel gemeenten hebben al ervaring opgedaan met deze aanpak. Met de informatie en inspiratie op deze webpagina kom je snel tot een goede eigen aanpak.
Uitgelicht
Onze doelen
- Het voorkomen van bijplaatsingen ten behoeve van een schone leefomgeving, efficiënte inzameling en behoud van grondstoffen.
Wat wij doen
- In samenwerking met Rijkwaterstaat en Nederland Schoon ontwikkelen en onderhouden we hulpmiddelen voor gemeenten en publieke inzamelaars.
- Het faciliteren van kennisdeling door middel van congressen en webinars.
- Bijplaatsingen is één van de thema’s in de NVRD Benchmark Afval.
- Wij onderzoeken welke instrumenten nog meer kunnen bijdragen aan het voorkomen van bijplaatsingen. Afhankelijk van het instrument nemen we zelf het initiatief of beleggen we het initiatief hiervoor bij een van onze partners.
Overlegstructuren
- Expertgroep Beheer Openbare Ruimte
- Ambtelijke Werkgroep Afval
Betrokken organisaties
- Rijkswaterstaat
- Nederland Schoon
Meer weten
- Bijplaatsers in beeld – Den Haag (maart 2023)
- Effectieve aanpak van bijplaatsingen: Hoe dure maatwerk interventies voorkomen? (december 2021)
- VANG-rapport: Invloed op afvalscheidingsgedrag in de hoogbouw, 12 veelbelovende instrumenten (juni 2016)
- Onderzoek bijplaatsingen Rotterdam: Hoe stimuleer je vrijwillige bijdragen aan een publiek goed? (september 2015)
- Gedragsinterventies voor het effectief terugdringen van bijplaatsingen bij afvalcontainers (september 2010)
- Interventierapport Bijplaatsingsgedrag door Radboud Universiteit Nijmegen: 3 effectieve interventies voor de vermindering van bijplaatsing bij afvalcontainers (mei 2010)
Aan de slag
- VANG Wegwijzer Bijplaatsingen
- Volg de training: ‘Voorkom bijplaatsing’ van Rijkswaterstaat
- Toolbox bijplaatsingen Rotterdam (januari 2014)
Laat je ook inspireren door de aanpak en/of resultaten van andere gemeenten:
- Gemeentelijk Grondstoffencongres over verrassende oplossingen voor bijplaatsingen (maart 2024)
- Aanpak bijplaatsingen in Delft (december 2021)
- In de bak. Naastplaatsingen – Rotterdam (januari 2019)
- Ervaringen Afvalstoffendienst Den Bosch (augustus 2019)
- Rapportage: Voorkomen van bijplaatsingen door bewoners i.s.m. Gemeente Amersfoort (mei 2019)
- Aanpak bijplaatsing karton – Amsterdam (september 2018)
- Rapport Tarwewijk opgefleurd (juni 2018)
- Adviesrapport: Aanpak bijplaatsingen Den Haag (oktober 2015)
Overzicht van maatregelen
Gemeenten en publieke inzamelaars zetten een breed scala aan maatregelen in om bijplaatsingen tegen te gaan. Van slimme techniek en aanpassingen in de openbare ruimte tot gerichte communicatie, handhaving en samenwerking met bewoners. Hieronder vind je een overzicht van interventies die in de praktijk worden toegepast.
Technische en logistieke maatregelen
- De basis op orde – door ervoor te zorgen dat containers schoon zijn en werken.
- Sensoren in containers – deze meten de vulgraad en sturen data naar de inzameldienst voor dynamisch legen of ze herkennen dat er afval naast de container ligt.
- AI-vulgraadvoorspelling – het voorspellen van piekmomenten om preventief te legen.
- Extra of grotere containers – op drukke locaties.
- Verplaatsen van containers – naar beter zichtbare of beter bereikbare plekken.
- Aanpassen opening – lichter te openen klep, voetpedaal, contactloos of groter inwerpformaat.
- Automatische toegangscontrole – bijvoorbeeld met een bewonerspas om misbruik te voorkomen.
- Slimme meldknoppen – directe melding van volle of defecte containers.
- Extra ledigingen rond piekperiodes – zoals feestdagen, verhuizingen en evenementen.
- Mobiele milieustraten – een laagdrempelig tijdelijk inleverpunt voor grofvuil in de wijk.
- Grofvuil ophalen zonder afspraak – op bepaalde dagen.
- Flexibel inzetten van extra containers – bij evenementen of seizoensdrukte.
- Aparte kartonklep of inwerpopening – voor grote stukken karton
Omgevingsaanpassingen
- Containertuintjes – plantenbakken rond containers om de plek aantrekkelijker te maken.
- Fysieke barrières – paaltjes of hekjes om het plaatsen van grofvuil direct naast containers te bemoeilijken.
- Goede verlichting – om sociale controle te bevorderen.
- Projecties of stoepstickers – met boodschappen zoals “Gooi de zak in de bak”.
- Containerkunst – beschilderen of wrappen van containers om betrokkenheid te vergroten.
- Herinrichting van containerlocaties – voor betere toegankelijkheid en zichtbaarheid.
- Pictogrammen op straat – die de route naar de container aangeven.
Gedrag en communicatie
- Huis-aan-huis brieven/flyers – met uitleg over gewenst gedrag.
- Sociale mediacampagnes – met foto’s en voorbeelden van wat wel en niet mag.
- Persoonlijke gesprekken – met afvalcoaches bij bewoners die vaak verkeerd aanbieden.
- Wedstrijden en challenges – zoals de schoonste straat verkiezing.
- Buurtadoptieprogramma’s – bewoners adopteren een container en houden deze in de gaten.
- Beloningsacties – voor meldingen van volle of defecte containers.
- Gepersonaliseerde brieven – met foto’s van de overtreding.
- Info op of bij containers – over hoe grofvuil aan te bieden.
- Nudging – bijvoorbeeld voetstapstickers die naar de container leiden.
- Gedragsanalyses – om communicatie af te stemmen op ‘niet-weters’, ‘niet-kunners’ en ‘niet-willers’.
- Meertalige communicatie – om alle inwoners te betrekken.
- Campagnes rond piekperiodes – zoals de verhuisperiode van studenten en feestdagen.
Handhaving
- Camera’s en dummycamera’s – bij hotspots.
- Gerichte handhavingsacties op momenten met veel bijplaatsingen (zondag/maandag).
- Onmiddellijk verwijderen van bijplaatsingen – om aanzuigende werking te voorkomen.
- Onderzoek van afvalzakken – op zoek naar adresgegevens om de kosten te verhalen via bestuursdwang.
- Kentekenregistratie en boeteoplegging – bij grofvuil of afvaldumping vanuit de auto.
- Breder delen van camerabeelden intern – bijvoorbeeld “Wie herkent…?” onder handhavers.
- Inzetten van handhavers in burger – tijdens piekuren.
- Snelrechtboetes – bij heterdaadjes.
Samenwerking en educatie
- Opschoondagen – met bewoners, scholen en verenigingen.
- Schoolprojecten – over afvalscheiding en zwerfafval maken kinderen tot ambassadeurs.
- Workshops hergebruik en upcycling – om afvalstromen te verminderen.
- Samenwerking met woningcorporaties – voor goed communicatie met bewoners.
- Afstemming met kringloopwinkels – voor herbruikbare spullen.
- Afspraken met winkeliers en pakketbezorgers – over kartoninzameling.
- Regionale samenwerking – om kennis en werkende interventies uit te wisselen.
- Buurtapps – inzetten voor meldingen en feedback.
- Inwonerspanels – betrekken bij het bedenken en testen van nieuwe maatregelen.
Veelgestelde vragen
Hoe groot is het probleem in Nederland?
Bijplaatsingen zijn een landelijk probleem en komen in alle dorpen en steden met ondergrondse verzamelcontainers voor. Het kost gemeenten jaarlijks miljoenen euro’s om op te ruimen en te handhaven.
Meer over de omvang van deze problematiek vind je in de analyserapporten van de Benchmark Huishoudelijk Afval.
Waarom plaatsen mensen afval naast de container?
Volgens onderzoek zijn er grofweg drie groepen:
- Niet-weters – kennen de regels niet of denken dat het mag als de container vol zit.
- Niet-kunners – treffen een volle of defecte container aan en nemen het afval niet mee.
- Niet-willers – kennen de regels, maar zetten hun afval toch naast de container. Deze groep kijkt soms niet eens of de container werkt.
Wanneer vinden bijplaatsingen het vaakst plaats?
De meeste bijplaatsingen gebeuren op zondag en maandag (inclusief de nachten ervoor). Gemeente Den Haag constateerde een stijging vanaf 7 uur ’s ochtends met een piek in de middag, daarna neemt het af in de avond.
Maakt cameratoezicht verschil?
Ja, in het experiment met camera’s bij containers nam het aantal bijplaatsingen op de meeste locaties met 60% af. Zelfs dummycamera’s (zonder opname) hadden een preventief effect. Toch werden er ook met camera’s gemiddeld nog één of meer bijplaatsingen per dag geregistreerd.
Leegt de gemeente de containers wel op tijd?
In veel gemeenten zijn containers uitgerust met sensoren die de vulgraad meten. Zo kan de inzameldienst routes optimaliseren en volle containers snel legen. Sommige sensoren signaleren ook of er afval naast de container is geplaatst. In dat geval krijgt de inzamelorganisatie direct een melding, zodat het afval snel kan worden verwijderd. Zo wordt voorkomen dat er steeds meer wordt bijgeplaatst.
Wat kunnen inwoners doen?
Zodra er één zak ligt, volgen er snel meer. Dat trekt ongedierte aan en maakt de buurt onaantrekkelijk. Daarom is het belangrijk om inwoners aan te geven wat het gewenste gedrag is, zoals:
- Doe afval altijd in de container.
- Plaats afval nooit naast de container.
- Zoek een andere container in de buurt.
- Neem het afval weer mee naar huis.
- Meld problemen direct (via de app).
- Spreek anderen aan op fout gedrag.
